Vuilnisbakberen laten zich niet aaien


De vuilnisbakberen van het Roemeense Brasov laten zich door wijkbewoners met zakken chips en afval voeren. Rypke Zeilmaker ging kijken hoe dicht de beren te benaderen zijn zonder een berenklauw om de oren te krijgen.

Nergens in Europa zijn zoveel bruine beren te zien als in Roemenië waar ze in duizendtallen de uitgestrekte bossen bevolken. In de typische Oostblok-woonwijk Racadau in Brasov, hebben ze al hun schuwheid voor mensen verloren. De beren leven hier al twintig jaar naast wijkbewoners en laten zich ’s nachts tijdens hun strooptochten langs afvalcontainers tot enkele meters naderen.

Wie met de auto de beren in Racadau bezoekt, moet vooral oppassen niet in de diepe kuilen in de asfaltweg te rijden. Bij het eindpunt van de trolleybus in het midden van de wijk valt meteen een blauw waarschuwingsbord op naast de vuilcontainers. Nachtelijke wandelaars moeten oppassen voor de ‘Animale Salbatice’en bij dringende nood een hulplijn bellen.

Bij het invallen van het donker lijkt rond een serie vuilcontainers aan de bosrand een taxistandplaats te ontstaan. De vuilcontainers zijn namelijk een onofficiële toeristische attractie voor iedereen die de ‘ursu’van dichtbij wil bekijken.

Taxichauffeurs mogen van de stadsautoriteiten van Brasov geen reclame maken voor de beren vanwege het gevaar. Maar dat vraagt veel te veel van de Roemeense burgerlijke gehoorzaamheid, zo blijkt. Een toerist die twee uur in Racadau wil berenkijken terwijl de meter doortikt levert net iets te veel geld op.

Een groep Belgen uit Beringen (!)is deze avond met taxi gearriveerd. Zij bezoeken ieder jaar Brasov voor de vuilnisbakberen “Bij ons in België zijn de beren in het ganse land al bekend”, zegt een Antwerpenaar. “Alle kranten hebben er al aandacht aan besteed.”

Knuffelbeest

De spanning loopt op terwijl de duisternis verder invalt. Eerst klinkt alleen gedateerde trancemuziek vanaf een heuvel waar jongelui bij een kampvuur zich volgieten met bier. Het is namelijk zaterdagavond en Brasov loopt massaal uit.

Dan slaan in de verte honden aan, eerst één, dan meerdere in een angstig geblaf. Ze hebben beren geroken zo blijkt want in de achteruitkijkspiegel verschijnt een waggelende schaduw.

Het blijkt een jonge mannetjesbeer te zijn die onder de straatlantaarns door recht op zijn doel afwandelt, een betonnen hok met afvalcontainers.

Het grote knuffelbeest beweegt heel menselijk en laat zich in een container zakken vanaf de muur, als een bejaarde die zich in bad hijst voor het baantjeszwemmen. Het luide snuiven, smakken en gerommel begint, terwijl de beer af en toe zijn hoofd uit de container omhoog steekt om te zien of er geen concurrentie op komst is.

Een grotere concurrent nadert tien minuten later in de vorm van een vrouwtjesbeer met maar liefst vijf jongen. De kleine beertjes zijn op afstand hoorbaar aan het schaapachtige gekrijs waarmee ze onderling contact houden. De mannetjesbeer hijst zich snel uit de container en zet het op een lopen. Dan blijkt dat de knullig waggelende beren plotseling met flinke vaart kunnen wegstuiven.

De berin trekt haar nageslacht mee de container in en het gerommel begint. Jongelui uit Racadau proberen tegelijkertijd zo dicht mogelijk te naderen terwijl ze hun mobieltjes met camera op de beer met jongen gericht houden. “Ik heb al eens een beer aangeraakt’, bluft Christian, een 13-jarig lefgozertje in voetbalshirt. “We zijn niet bang voor ze, ze zitten soms in de winter zelfs bij ons in de flatkelder tegen de verwarming aan.”

Lachende Roemeense tieners doen een wedstrijdje wie het dichtste bij de vuilnisbakken durft te komen tot de ´Jandarmeria´langsrijdt en een luide waarschuwing geeft via de semafoon. De beren schrikken van het geluid en stuiven even uit de bak het bos in. De politie bezweert ons dat we afstand tot de beren moeten houden.

Ceaucescu

De ruim vierhonderd kilo wegende bruine beren rond Brasov danken hun welstand aan Ceaucescu. De in 1989 geëxecuteerde Roemeense dictator was een fervent liefhebber van de berenjacht. Net als de Veluwezwijntjes werden de beren massaal bijgevoerd, met als gevolg onnatuurlijk hoge populaties.

Nadat de beren uit hun winterholen kruipen zijn ze van maart tot mei vogelvrij voor dikbetalende buitenlandse trofeejagers. Op de menukaart van ieder restaurant is wel een Tava Ursu (berensteak) te bestellen, een lokale specialiteit. Iets diervriendelijker en smakelijker is Ursus, het bier met berensymbool dat op ieder terras wordt geschonken.

De Europese bruine beer wordt beschermd door de Bern Conventie maar de Roemeense autoriteiten laten zich hier niet veel aan gelegen. Zij vinden dat de aantallen beren gecontroleerd moeten worden. Ook zwichten ze voor het geld van de jagers. De burgemeester van Brasov heeft daarom de oorlog aan de beren verklaard. Een rechtvaardiging voor dit beleid kwam vorig jaar, toen in een naburige regio twee dronken mensen werden doodgebeten door een hondsdolle beer. Jaarlijks worden ongeveer vier mensen in Roemenië door beren gedood.

De eerste stappen om de vuilnisbakberen hun eetgewoontes af te leren zijn al gezet. Afvalbeheerder Comprest heeft afgelopen maand de eerste beerwerende afvalbakken geplaatst naar Canadees model. In dat land is al meer ervaring is opgedaan met vuilnisbakgrizzly’s. Ook heeft de stadsautoriteit van Brasov afgelopen najaar geprobeerd de beren uit de omringende heuvels te verdrijven met helikopters. Dat had weinig succes maar het einde van een twintig jaar oude traditie lijkt wel te naderen.

Chips

Zoals deze avond blijkt weten de beren niet hoe ze naar binnen moeten bij de groene Canadese containers. Dit in tegenstelling tot de stalen bakken waarvan ze als een geroutineerde productiewerker het deksel afrollen. De vrouwtjesbeer heeft een andere methode. Ze richt zich op en trekt met twee poten de container om. Met haar jongen begint ze meteen aan een pot mayonaise te likken, een ravage achterlatend

Op de waarschuwingsbordjes staat dat het verboden is om de beren te voeren, maar wijkbewoners van Racadau trekken zich hier weinig van aan. De 23-jarige Adrian wenkt veelbetekenend naar een zak chips en een vuilniszak die hij richting beren gooit, met de politie uit zicht. De beer neemt de chipszak dankbaar in ontvangst en even later is achter het muurtje een krakend gesmak te horen.

 “Ik ben met ze opgegroeid sinds ik een kleuter was”, zegt Adrian, met een stevige bierwalm in zijn mond. “Ze hebben hier nog nooit iemand kwaad gedaan. Het doet me pijn om te horen dat ze beren willen afschieten. Ik heb de kranten al aangeschreven en bij de gemeente geklaagd maar ze willen niet luisteren. Misschien kunt u iets doen?”

Het vrouwtje met jongen lijkt nerveus te worden van alle jongelui die zich steeds verder opdringen en door het geflits van toeristencamera’s. Plotseling richt ze zich op met gespreide klauwen in een dreighouding. De menigte deinst achteruit in de beschutting van de auto’s. Het knuffeldier van zonet voert snuivend een charge uit die door onze motorkap gestuit wordt.

De aaibaarheid van de berin laat dus te wensen over, ik trek me snel terug in de auto en sluit de ramen tot ze is afgekoeld. In het licht van de autolampen waggelt ze met haar vijf kleuters verder naar de volgende container en met haar vertrek lijkt het knuffelbeest weer teruggekeerd.