Elandproef

17-10-2008

Wie een tweede huis koopt op het Zweedse platteland, zoals veel Nederlanders, Belgen en Duitsers doen, krijgt voor een prikje een lap eigen grond waarop vaak jachtrecht zit. Dit recht biedt toegang tot een oude traditie in Zweden: de jaarlijkse elandjacht.

Ieder najaar worden in Zweden ongeveer 100.000 elanden geschoten, een derde van de totale populatie. Alles ademt dan eland, van media tot kroeg en op het platteland brandt het openbare leven op een lager pitje.  In Noord Varmland (landschapsfotoserie) is de populatie verdeeld in jagers en 'de rest'. Zelfs scholen gaan een week dicht, tot de onderwijzers hun vastgestelde afschot halen.

Een huis met jachtrecht geeft ook recht op een stukje jachtbuit van de lokale jagersvereniging: een kilo elandvlees, hét streekproduct van Varmland. Wie de slacht bijwoont (Mijn meest bloedige serie tot nu toe) ziet weer eens waar vlees ook maar weer vandaan komt. Voor Vlaams dagblad De Standaard in Brussel beschreef ik de jacht op huizen en elanden.





















1. De elandborden dienen als target om je schietvaardigheid te oefenen.
2. De officiele elandproef aan het begin van de jacht bestaat uit een serie van vier schoten op een bewegende nepeland, op de Jaktskytteban. In vier opeenvolgende schoten moet de jager de eland vanaf 80 meter kunnen raken binnen een straal van 20 centimeter rond de hartstreek.
3.Jagers komen uit alle lagen, van diehardlocals tot Noorse bankiers.
4. verzamelplaats en slachthuis voor de elandjacht in Aspberget.
5. Jon Bengtson is jachtleider en met zijn 83 jaar de veteraan van de jachtvereniging in Aspberget. Voor de start van de jacht worden de deelnemers opgedeeld in drijvers en jagers. De drijvers lopen in linie met een toeter door een bosperceel om de elanden op te jagen. Zij houden koers in de dichte begroeiing met kompas. Jager en drijver wisselen per bosperceel van rol. Oranje kleding is verplicht om te voorkomen dat de drijver voor een eland wordt aangezien door de jagers. Natuurlijk heb je ook overdrijvers, dit was er één.
7.Jagers nemen hun positie in terwijl de drijvers het signaal afwachten om de drift te starten, zoals hier op de Pottmak, een berg van 700 meter. 8. Voor jagers is de jacht vooral een kwestie van wachten op de komst van de opgejaagde elanden. Ze trekken een lot uit de loterij en sommige jagers hebben in 10 jaar nog niet één eland geschoten, en zelfs in drie jaar geen levende eland gezien. Elandjacht is roerloos stilzitten, urenlang en koukleumen. Expect the unexpected is daarbij het motto: net wanneer je aandacht verslapt kan een eland opduiken. Elanden zien slecht maar ruiken en horen goed. Eén beweging en de dieren zijn er vandoor.
9, 10, 11, 12. Eenmaal gespot volgt het schot. De eland wordt in het veld ontwijd zoals dat heet, de organen worden verwijderd. Jagers worden dan ook altijd gevolgd door raven, die zich op de organen storten. De elanden worden versleept richting het slachthuis, dwars door bos en begroeiing.
12. Een speciale elandhond, de Jamte heeft een neus voor de dieren en wordt wild van elandgeur. De hond is uitgerust met GPS zodat hij in het bos exact is te peilen, en met hem de achtervolgde eland.
13. Het slachthuis waar de elanden wachten op hun behandeling.
14. Elanden zijn in de zomer de belangrijkste oorzaak van verkeersongelukken. De kalveren worden dan door de moeder verstoten en raken aan de zwerf. Niet voor niets werd in Zweden met de Smart de elandproef uitgevoerd, een stuurmanoeuvre om een plotseling opduikende eland te ontwijken.
15. De eland duikt overal op tijdens het jachtseizoen, hier in de Zweedse men's corner.

De elandstand loopt terug sinds de jaren tachtig, toen de populatie op zijn piek zat. De sterke jachtdruk door zowel menselijke als dierlijke jagers speelt daarbij een belangrijke rol. Wolf en beer rukken weer op in Scandinavie, en een roedel wolven eet iedere vier dagen een eland. Het klassieke conflict tussen menselijke en dierlijke jagers laait weer op. Hierbij roepen natuurbeschermers dat de roofdieren nauwelijks invloed hebben op de elandstand, terwijl sommige jagers achter iedere boom een beer zien die 'onze elanden'pakt. Beide kampen overdrijven zoals gewoonlijk.
Zelfs de Zweedse koning Gustav spreekt zich inmiddels uit voor de wolvenjacht, tot ongenoegen van fondswervende wildlifebedrijven als het WWF. Voorlopig is de strijd nog onbeslist, maar de kans is groot dat de wolf en beer winnen. Zij hebben dan niet de koning mee maar wel de Zweedse regering, en daarnaast vergrijst de jagerspopulatie sterk. Jeugd trekt naar de stad en jaagt niet meer. Hun plaats in de huizen met jachtrecht wordt ingenomen door rustzoekers uit stedelijk gebied. Dat zijn vaak niet de meest fanatieke jagers.