Solnhofen:oervogels kijken

19-03-2009

In Beieren ligt het wereldberoemde Solnhofen, de plaats waar de eerste oervogel archaeopteryx (oude vleugel NL)werd gevonden. Sinds die eerste vondst blijven jaarlijks nieuwe uitgestorven dieren opduiken.

De regio was in de Jura, 150 miljoen jaar geleden een tropisch vakantieparadijs vergelijkbaar met de Bahamas. Er leefden krokodillen, en tussen de koraalriffen zwommen kleurige vissen en haaien. Deze dode dieren duiken nu op als fossiel in de zogenaamde 'kalkplatten', het Solnhofer kalksteen dat in vlakke lagen is gesedimenteerd (de 'platten'). Die platen zijn als bladzijden uit een boek van elkaar te halen, en vaak zit daartussen een fossiel.

Dankzij de grootschalige kalksteenwinning in de regio verschijnen jaarlijks nieuwe spectaculaire fossielen aan de oppervlakte. Dat werkt als een magneet op de mensen die graag er op uit trekken om uitgestorven diersoorten te zien: de fossielenjagers.

Beieren heeft één probleempje: Ook de laatste van de tien tot nu toe gevonden oervogels is gevlogen, ditmaal naar de Universiteit van Wisconsin in de Verenigde Staten. De Amerikanen hebben hem twee jaar geleden meegenomen als wetenschappelijk hebbeding. Beieren heeft als enige Duitse deelstaat geen uitvoerverbod van zeldzame uitgestorven dieren. En dus kunnen fossielenjagers hier hun slag slaan. Solnhofen en Eichstatt, de grote plaats in de buurt hebben nu nog 4 van de tien originele oervogels zelf in bezit. De rest is gevlogen richting musea en universiteitscollecties in binnen en buitenland.








1. Archeopteryx lithographica het Jura Museum in Eichstatt. Het achtervoegsel lithographica verwijst naar de kalksteenplaten waarin de fossielen zijn afgedrukt. Deze kalksteenplaten werden ook voor drukwerk gebruikt, de lithografie. Het Solnhofer kalksteen leent zich dankzij zijn tekstuur voor gedetailleerde afdrukken. Dankzij die textuur zijn ook vaak details als schubben, haartjes en veren bij fossielen goed zichtbaar. Het Jura Museum in het kasteel de Willibaldsburg bezit twee oervogels. Ook in Nederland hebben we een originele oervogel Archeopteryx, nl in het Teylers Museum 2. Fossielenjaagster bij Muhlheim waar een fossielenboer een hectare land heeft afgegraven speciaal voor het vinden van fossielen 3. In de Jura, toen het wereldklimaat 8 graden warmer was dan nu vlogen ook pteranodons rond. Vliegende reptielen, deze staat afgebeeld op borden bij het stadje. 4. De 12 Apostelen heten de kalk/koraal rotswanden bij Solnhofen, ze zijn de fossiele restanten van het oude rif dat in de Thetyszee lag. Solnhofen was een half afgesloten zeearm met eilandjes en koraalriffen. 5. Martin Roeper, directeur van het Burgemeister Muller Museum schuift een voorouder van de snoek in elkaar voor de nieuwe expositie 'de fossielenjager'die 1 april start. Roeper is voor de regio Solnhofen één van de meest productieve wetenschappers op het gebied van de ecologie van uitgestorven diersoorten. Omdat de kalksteen van de regio zoveel fossielen oplevert kun je hele leefgemeenschappen reconstrueren. Soms moet Roeper ook gewoon een vis reconstrueren.