Red het binnenklimaat!



Ook ziektekiemen zijn een vorm van biodiversiteit. Het Wereldnatuurbestrijdingsfonds is opgericht om ons op de slechtheid van de natuur te wijzen

13-02-2010

Energie besparen via isolatie, ventilatie met warmteterugwinning en wassen op lage temperatuur. Het zijn nobele initiatieven. Maar de milieuzorgen bedreigen de gezondheid dankzij de toename van Legionellabacteriën, huisstofmijt en schimmelsporen . ‘Mensen kunnen een half jaar eerder in het verpleeghuis belanden.’

Het Wereldnatuurbestrijdingsfonds van natuurfilosoof Theo van Duren zal u er met liefde op wijzen, tijdens zijn optreden op de Nationale Ontgroeningsdag op 17 februari in Utrecht. De natuur is alleen aardig op afstand. Vooral binnenshuis ben je de meeste biodiversiteit liever kwijt dan rijk, en hier vindt de filosoof de wetenschap aan zijn kant.

Wetenschappers die de invloed van techniek op gezondheid onderzoeken van (oudere) mensen, de gerontechnologen waarschuwen al enkele jaren voor het verslechterende binnenklimaat. De oorzaak ligt bij energiebesparende maatregelen, zoals warmteterugwinning en strakke isolatie van woningen. Hierdoor ontstaat een warmer, stoffiger en vochtiger klimaat dat zorgt voor de groei van ongewenste biodiversiteit binnenshuis. Soorten als huisstofmijt, schimmels en bacteriën.

Nederland staat nu in de twijfelachtige top vijf van Legionella-landen in de EU. Deels omdat wij geen gechloreerd drinkwater hebben. Maar voortvarende energiebesparing vormt een goede tweede oorzaak. Gemeentelijke warmtenetten en warmtesystemen met zonneboiler vormen bijvoorbeeld broedplaatsen voor Legionellabacteriën. Die voelen zich thuis in water tussen 20 en 50 graden Celsius, de temperatuur waarin water van warmtenetten en bijvoorbeeld zonneboilers zich meestal bevindt, zonder maatregelen die bacteriegroei beperken als chlorering van water of verhitting tot 65 graden.

Het aantal chronische longaandoeningen stijgt nu sterk dankzij deeltjes in de lucht die allergie veroorzaken. In enkele decennia nam het aantal allergieklachten in Nederland en Engeland toe dankzij toename van een miniscule spinachtige, de huisstofmijt met tachtig procent, zo constateerde Eindhovense gerontechnologe Johanna Van Bronswijk in de studie ‘an update on long-lasting mite avoidance’ al in 1996. Sindsdien zijn de energieprestatienormen (EPC) voor huizen sterk aangescherpt, en de mijt profiteert. En als u net als Balkenende de klimaatbelofte tekende van ICCO en kerkelijke organisaties door uw kleding voortaan op 30 graden te wassen, blijft u mijten altijd dicht bij u dragen.

 

Verpleeghuis

 

“Zulke beestjes, bacteriën en andere ziektekiemen laten zich pas uitdoden door te wassen boven de 60 graden.”, reageert Van Bronswijk. “Sommige moderne warmwatersystemen vergroten de hoeveelheid Legionellabacteriën, als je niet regelmatig voldoende verhit. Je kunt het wel over het milieu hebben, maar sommige maatregelen op gebied van energiebesparing werken vaak slecht voor de gezondheid. Je wilt toch dat ouderen steeds langer zelfstandig wonen, maar dankzij toename van ziekteverwekkers binnenshuis kunnen mensen een half jaar eerder in het verpleeghuis belanden.”

Van Bronswijk haar voormalige promovendus Francesco Franchimon schetst het probleem al in zijn proefschrift ‘Healthy Buildings for the 21st century’. Bij inrichting van gebouwen, belandde de gezondheid van bewoners op het tweede plan sinds de jaren zeventig. Directe ervaring werd de norm, dus wanneer het niet stonk was de ventilatie ‘goed’. Wat Franchimon betreft staat de gezondheid van bewoners weer centraal bij bouwen. Minimumnormen voor frisse lucht liggen nu op tenminste 20 liter per persoon per seconde, tegen de 7 liter die de Gezondheidsraad in 1984 opgaf. De meeste gebouwen zitten daar nu nog onder.

Om de impact van gebouwen en techniek zichtbaar te maken op gezondheid, hanteren gerontechnolgen de Daly, de Disability Adjusted Life Years. Dit is de hoeveelheid jaren die een mens verliest dankzij verslechtering van het binnenklimaat. Gerontechnologen berekenen dan bijvoorbeeld of de landelijke investering in ventilatietechniek in verzorgingshuizen, in kosten opweegt tegen de uitgespaarde lasten voor zorg.

Volgens een studie die Nederlandse onderzoekers in 2000 publiceerden in het American Journal of Public Health zou het slechte binnenklimaat in 2000 ongeveer 70.000 gezonde jaren van de bevolking afknabbelen. De in 2007 verschenen studie Gezondheidseffecten van Woningen, waaraan Van Bronswijk meewerkte, stelt dat per persoon dus een half procent van zijn gezonde dagen verloren gaat. Ter vergelijking, ongezonde voeding of gebrekkige beweging tekenen voor 4 procent.

 

Bouwbiologie

 

Stevige ventilatie ververst de lucht zo, dat het gehalte allergenen in de lucht afneemt van stofjes, mijtenpoepjes en schimmels. Tegelijk daalt de luchtvochtigheid die huisstofmijten nu zo lekker laat voortplanten. In het tijdschrift Gerontechnology, waarvan Van Bronswijk hoofdredacteur is, publiceerde Franchimon zijn studie naar longziektes in 2008. En dan ook vooral de manieren om deze te voorkomen. Moderne ventilatiesystemen zouden vraaggestuurd moeten werken, om gezonde jaren te winnen.

Zo kun je bijvoorbeeld systemen aanschaffen, die aanslaan zodra de concentratie van al het uitgeademde CO2 in huis toeneemt boven een drempelwaarde. Iedere miljoen mensen zou met meer ventilatie 5000 Daly’s winnen tegen kosten van 113 miljoen euro. Daar staat volgens Franchimon’s studie een winst tegenover van 23 miljoen euro aan uitgespaarde medische behandeling.

Maar ook die nieuwe ventilatiesystemen zijn niet feilloos, zo toont de studie Gezondeidseffecten van Woningen. Met name de combinatie van balansventilatie met een zonneboiler kost een aantal gezonde jaren, als het systeem slecht is geïnstalleerd of verkeerd ontworpen.

Het aantal beschermers van het binnenmilieu is inmiddels evenredig gegroeid met de constatering van het probleem. Steeds meer bureaus geven gezondheidsadviezen, zoals het Nederlands Instituut voor Bouwbiologie en Ecologie in Naarden. Directeur Michiel Haas onderzocht de voorwaarden voor een gezonde woning, en schreef een adviesbrochure voor de inrichting van gezonde gebouwen. “De afweging tussen gezondheid en energiebesparing is nog relatief nieuw”, zegt Haas. “Je kunt een huis potdicht isoleren maar dan verlies je frisse lucht en dat zul je moeten compenseren met nieuwe ventilatiesystemen. Bij alle nieuw toegepaste systemen kom je nieuwe problemen tegen, en die drijven boven nu deze systemen vaker worden toegepast . ”

 

 

///kaders

 

 

Hoofdpijnhuizen

 

Juist bij bewoners van strak geïsoleerde huizen met ventilatiesystemen met warmte-terugwinning (WTW) neemt het aantal klachten toe. In Vathorst konden zelfs de ramen niet meer open. De WTW verzorgde alle frisse lucht. Maar de idealistische bewoners kregen hoofdpijn en andere klachten. Die problemen kwamen deels voort uit een klassieke ingenieurs-ontwerpfout: denken in monofuncties. Energie besparen en milieu werden een doel bij het ontwerp en geen middel voor mensen om prettig te leven.

De 1000 woningen in de wijk kregen een geniaal ventilatiesysteem met lage energierekening. Maar het systeem hield onvoldoende rekening met menselijk gedrag en behoeftes. Dat blijkt uit het onderzoek dat BBA-Binnenmilieu, waarover zij komende zomer voor het Ministerie van Vrom rapporteren. Om de juiste hoeveelheid frisse lucht te halen, moest het systeem op een stand staan die teveel lawaai maakte. En dus zetten de bewoners de ventilatie te laag met gezondheidsklachten tot gevolg.

“Je kreeg een geluidsniveau tot 40 decibel en dat is fors (vergelijkbaar met rumoerige straat RZ)”, zegt Mark Verlinde van BBA-binnenmilieu. “Daardoor zetten bewoners de ventilator liever uit, maar in een strak geïsoleerd huis krijg je dan niet de benodigde hoeveelheid frisse lucht. Ook hadden de bouwers stof achtergelaten in de ventilatieschacht waaraan ziektekiemen zich kunnen hechten.” Bij de bouw van nieuwe energiezuinige huizen bepleit Verlinde dan ook gewoon weer open ramen, stofvrije bouwmethodes en bijvoorbeeld geluiddempers.

 

www.binnenmilieu.nl

 

www.ventilatiewereld.nl