Communistische beren gaan commercieel



Vuilnisbakbeer: meer berenfoto's staan bij Fotoreportages


26-10-2010

Nadat dictator en berenjager Nicolai Ceaucescu in 1989 werd gedood, groeide een omvangrijke commerciële berenjacht in de Roemeense Karpaten voor gefortuneerde jagers. Het goedkoopste is de kogelloze berenjacht in de Roemeense wijk Racadau: de vuilnisbakberen daar zijn een wereldberoemde attractie, die eigenlijk niet mag bestaan.

Armoede en geografie zijn debet aan het ruige karakter van de Karpaten in Transsylvanie, met vele duizenden vierkante kilometers wildernis, afgewisseld met marginale weidegrond. Rond Brasov in zigeunerdorpen kun je zelfs nog mensen met een handploeg in de weer zien. Wie door het ruige bos loopt in het subalpiene gebergte, kan op hoeken van wegen de berenharen geplakt vinden tegen de bomen. Een plek waar de ‘ursu’ zijn rug krabde. De beer is hier ook als berensteak, Tava ursu te eten in de restaurants van Transsylvanie.

Een nogal taai voorteken dat jagers aanspreekt: de beer is hier jachtwild. Nu, 21 jaar na het verdwijnen van Roemenie’s meest fanatieke berenjager Nicolai Ceaucescu, zijn bruine beren lucratieve jachttrofees voor een tiental bedrijven. Touroperators als Artemis en Huntercompany bieden een vanatoare de urs, de jacht op Ursus arctos in de wildernis van de Karpaten. Drijfjacht met aanzit in het najaarsseizoen van oktober tot november, en bersen in het voorjaar van maart tot mei. In Europa is enkel geweerjacht toegestaan, alleen Canada kent berenjachten waar ook een compound of kruisboog is toegestaan.

Dit jaar geeft het Roemeense bosbouwdepartement 200 afschotvergunningen met bijbehorende Cites-uitvoervergunning van de trofee. De hoeveelheid verstrekte vergunningen hangt officieel samen met de hoeveelheid beren in Roemenië, vier procent zou jaarlijks geoogst mogen worden. De Roemeense overheid, mag net als Kroatië een deel van haar berenpopulatie oogsten via ontheffing onder de Bern (= letterlijk beren) Conventie (462-2001). Voorwaarde is dat de populatie groot genoeg is. Ook EU-lidstaat Finland laat Russische emigrantenberen tegen betaling door jagers afschieten aan de grens. Dit nadat eerst een leger wildlifefotografen ze op de foto heeft gezet tegen betaling, zo vertrouwde de burgemeester van grensdorp Posio me toe in Helsinki.

Beren leven in de Karpaten in de hoogste dichtheden van Europa buiten Rusland, maar de precieze aantallen staan ter discussie. De bioloog Laslo Szabo Szeley, directeur van natuurtouroperator Aves claimt desgevraagd dat nog 2500 beren over zijn. In 2005 stelde een woordvoerder van de Roemeense overheid het aantal beren nog op 6200. Bij gebrek aan deugdelijke tellingen, ligt de waarheid nu in het midden. De officiële cijfers die de overheid nu verstrekt liggen op ‘meer dan 4000’.

 

Big business beren

 

Net als in de tijd van de Oostenrijks-Hongaarse overheersing, is berenjacht een privilege voor de meer gefortuneerde jager. Een berenjacht met verblijf en trofee gaat over de toonbank voor een aardige occassion, en dat is gelijk aan vijf Roemeense jaarsalarissen. Prijzen lopen op met de grootte en kwaliteit van de trofee, volgens het puntensysteem van de Conseil International de la Chasse et de la Conservation du Gibier (CIC).

Eén grote beer van 350 CIC-punten gaat bij de Huntercompany voor 7000 euro, waarbij boven de 400 iedere CIC-punt 70 euro extra kost. Met verblijf, kosten voor het zouten en drogen van de vacht, Roemeense jachtbelastingen, transport van trofee naar thuisland, Cites-vergunning en verblijf tikken we al snel af op een kleine 15.000 euro. Zelfs mis schieten kost al 400 euro. Beren zijn big business. Zij leveren de gefortuneerde een trofee én volgens Roemeense mores verplichte fotoposé als een Ernest Hemingway: geschoten met gratie, onder druk van gevaar. Als onofficiële trofee geldt ook het penisbot van de beer, het baculum.

De overvloed aan het commerciële product wilde beer in Roemenië heeft een dictatoriale achtergrond. Vooral in de tijd van Nicolae Ceausescu leefden de beren in onnatuurlijk hoge dichtheden, dankzij strenge bescherming van zowel bos als beer. Ceaucescu creerde immense ooppervlaktes bosreservaat voor de jacht, en alle jachtrechten voor beren kwamen na 1972 in zijn handen. De beren werden jaarrond bijgevoerd op voedingsstations, en vet gevoerd voor een goede jachtscore, uitgedrukt in CIC.

Met gasten als Libisch dictaror Gadhaffi, Josef Tito en Sovjetleider Nikita Khrushchev oogste Ceaucescu honderden berentrofees. Waaronder in 1984 ook ’s werelds grootste bruine berentrofee ooit. Ceaucescu schoot een beer van 687 CIC-punten, gemeten naar de grootte en kwaliteit van vacht en van de schedel. Een gouden medaille begint al bij 300 -CICpunten. Van die categorie schoot Ceaucescu er 270. Ter vergelijking, de beren die Kroatische jachtbureaus in de aanbieding hebben zitten allen onder de 300.

De weidelijkheid van Ceaucescus methodes stonden bij de jacht nogal ter discussie. De dictator had de gewoonte hele dorpen op te trommelen als drijver. Die dreven zoveel mogelijk beren voor de loop op een hoogzit bij voedingsstations. Wat volgde was af een toe een ware massaslachting, met een persoonlijk record van 24 beren per dag. De Amerikaanse natuurauteur David Quammen geeft een aardige lezing van deze massale jachten in zijn boek ‘Monster of God’ over het conflict tussen roofdier en mens.

 

Containerberen

 

De minder gefortuneerde jagers moeten hun geweer thuislaten, maar kunnen wel rekenen op een berengarantie die wildlifetours niet geven. In het Transsylvanische Brasov ligt namelijk een andere erfenis uit het Ceaucescu-tijdperk: Racadau, een soort Bijlmer tussen de bergen. De wijk werd pal in Transsylvanisch berenbos gebouwd, en de beren ontdekten al vlot het vuilnis van wijkbewoners. De rest is geschiedenis.

De containers worden nu al 25 jaar iedere avond geplunderd door verschillende berenfamilies, moeders met welpen. Iedere generatie leert zijn eigen kinderen het vuilnis te vinden, en de beren zijn Roemenië’s populairste onofficiële attractie. Vanwege het gevaar van openlijke berenontmoeting op enkele meters afstand, mag het fenomeen namelijk officieel niet bestaan. Maar breng een bezoekje, en iedere taxichauffeur is bereid je rond te rijden.

Tegen de avond beginnen de honden nerveus te blaffen, en stijgt de spanning. Taxi’s komen samen bij de afvaldepots met toeristen uit de Verenigde Staten, maar ook Hongaren, Fransen en Nederlanders. De beren dalen dan af, en openen met één ruk een open container. Hun kracht blijkt ook uit het gemak waarmee ze met één veeg een container vloeren. Vooral enkele vrouwtjes met jongen bezoeken het vuilnis, en laten zich zuchtend en smakkend in de containers zakken. De jonge jachttrofeetjes mekkeren als een soort chagrijnige schapen om voer, van de pot honing die we toegooiden tot resten uit blikjes.

Het kan in Racadau zomaar gebeuren, dat je over straat loopt en in je ooghoek een beer ziet waggelen. Dat lijkt aandoenlijk, tot de beer zich opricht en meteen ontzag afdwingt. De vanzelfsprekendheid waarmee wijkbewoners de beren naderen, doet je daarom wel eens achter de oren krabben. Terwijl wij in de auto zitten op één meter afstand van etende beren, ontkomt een al te opdringerige Roemeen met mobieltje en camera’s dankzij onze auto aan een charge van een nerveus berenvrouwtje. Ze ramt de auto, die heen en weer wiegt.

 

Berenbeheer

 

Het stadsbestuur ondernam allerlei maatregelen om de beren weg te krijgen, maar zij stuiten op fel verzet van zowel beren als bewoners van Racadau. Hun wijk is wereldberoemd dankzij de beren, en de bewoners zijn volledig aan ze gewend. In 2005 plaatste het stadsbestuurder al dichte groene beerwerende containers naar Canadees model. Deze werden opengebroken. Bewoners liepen hoge boetes op wanneer zij nog na achten vuilnis plaatsten. De laatste inspanning bestond uit een kooiconstructie rondom beerwerende containers..

Maar een combinatie van wijkbewoners en beren maakte dit jaar een einde aan deze illusie.

Nieuwe bemoeienis kwam van het stadsbestuur en bioloog George Predoiu van de Universiteit van Brasov. Zij vingen afgelopen jaar containerberen in de wijk. Bij deze operatie bekogelden wijkbewoners de vangers met rotte eieren en tomaten. De beren werden verplaatst naar een regio 40 kilometer verderop, maar een groot deel is inmiddels al weer teruggekeerd. Wildlife-consultants als de Hongaar Mihay Vegh voorspelden dat al.

“Totale afschot wil ik afraden, maar beren verplaatsen of andere containers plaatsen zoals nu in Racadau gebeurt helpt ook niet”, zegt Vegh. “In Canada heb ik gezien dat beren met hetzelfde gemak beerwerende containers leren openen. Beren vangen en verhuizen is duur en zinloos want ze wandelen in twee dagen weer terug. Het beste kun je gewoon maar leren samenleven met de beren, zolang ze niemand kwaad doen.”

 

Dankzij de hoge beren- en wolvendichtheden zijn vooral de aanvallen op vee een probleem van proporties, die de West Europeaan zich niet kan voorstellen. Eén wandeling van beertje Bruno naar Beieren leverde twee jaar geleden al zijn afschot op, na herhaalde aanvallen op vee. Nederland is nu al in rep en roer vanwege de mógelijke komst van een wolf. In de Karpaten vinden wekelijks aanvallen plaats van roofdieren op vee.

George Predoiu voert voor de Universiteit van Brasov en een EU-Life project nu tellingen uit van beren in vijf regio’s in de Karpaten met hoge dichtheden. Hij registreert waar en onder welke omstandigheden aanvallen plaatsvinden op vee. Dit onderzoek mondt nu uit in een managementplan voor berenbeheer.

Vast staat dat de jagers niet hun kip met gouden eieren willen slachten. Bedrijven scheppen nu op over succespercentages van 90 procent bij een berenjacht en de grootte van Roemeense beren. Zij voeren de beren fors bij op voedingsstations. Wanneer de hoeveelheid beren zo laag wordt als boeren graag zien keldert de kans op een succesvol schot. De gedupeerde marginale schaapherders zijn nauwelijks een economische factor, terwijl gefortuneerde gastjagers miljoenen opleveren.

Gasten zijn doorgaans van het genre, dat eisen durft te stellen aan jachtsucces. Zo bevindt zich onder de jagers de Emir van Quatar, maar ook Spaanse koning en jachtfanaat Juan Carlos. Beide logeerden in boven Brasov in de Cornus lodge, Ceaucescu’s voormalige uitvalsbasis voor een berenjacht. De Spaanse koning, op bezoek bij jachtliefhebber en toenmalig premier Adrian Nastase schoot negen beren tijdens een jacht in oktober 2004. Een paar avondjes cognac en sigaren bij haardvuur is dus aardig. Maar dan willen de Emir, koning en premier toch een zo groot mogelijke beer kunnen raken.

Ironisch genoeg sneuvelen jaarlijks zo enkele honderden beren voor de jacht, als offer voor een forse berenstand. Een stand die al lang lager zou liggen, wanneer boerenbelangen de hoofdrol zouden spelen.

 

 

Meer:

David Quammen: Monster of God. Erg leesbaar boek over de problematische manier waarop grote roofdieren en mensen moeten samenleven, met daarin ruime aandacht voor de problemen die armlastige Roemeense schapenboeren ervaren met de hoge dichtheden beren

 

www.huntercompany.net/Hunting-Program/22/EN/Bear-Hunting.html

jachtbureau van Allessandro Bensini: spreekt alleen Italiaans en Spaans

www.visit-transylvania.us/adventure/bear-hunting-in-europe-transylvania.html

www.artemis.ro/english/bear.html

 

www.roofdier.eu

Nederlandse bemoeienis met Roemeense beren in samenspraak met George Predoiu

www.lcie.org

Large Carnivore Initiative for Europe. Een in 1999 gestartte Europees gesubsidieerde studiegroep van IUCN die samenwerkt met Expert Group on large carnivores. Daarvan maakt Predoiu ook deel uit.

www.carpathians.com

Carpatisch Ecoregion Initiatief waaraan ook het Nederlandse Ministerie voor Buitenlandse Zaken meewerkt