Heidense heiligdommen

01-05-2011

Hoe gaan wij met elkaar en onze omgeving om, als het christendom weer verdwijnt uit onze cultuur? Wanneer je oude heidense bronnen er op naslaat kom je namelijk een totaal andere ethiek tegen, dan de christelijke ethiek waar wij ruim 1000 jaar op teerden.

Ookal hebben we de knuppel voor een I-pod ingeruild, de overeenkomsten tussen heidendom en moderne Westerse cultuur zijn opvallend. De Edda, Vikingmythologie uit IJsland gaat vooral over wraak en tegenwraak, pronken met lichaamskracht, persoonlijke eer ging voor alles. Als Germanen tv hadden, zouden ze vast TMF of BNN hebben gekeken. Er werd ook continue geknokt onderling, ze konden bij wijze van spreken niet normaal naar een voetbalwedstrijd kijken.

Heidenen praktizeerden magie, het idee dat je met spreuken en bezweringen de natuurlijke werkelijkheid naar je hand kunt zetten.In media en populaire zelfhulpboekjes kom je die magie in postmoderne vorm tegen: het geloof dat natuurlijke barrieres en beperkingen alleen in je geest bestaan, en je met de juiste mentale setting die hindernissen opheft. Willen is kunnen zegt de Friesland Bank bijvoorbeeld.

Een ander kenmerk van heidendom is animisme, het geloof dat plaatsen en objecten in de natuur bezield zijn met geesten of goden die je met offers moet plezieren. Vanuit de milieubeweging in Essays als ‘on the historical roots of our ecological crisis’is er een sterke lobby geweest voor die animistische benadering van ‘bezielde’natuur, tégen de christelijke benadering van ‘heersen’over natuur. Ook de zuiverheidscultus van de milieubeweging heeft animistische trekken van deze archaische oorsprong.

Drie stromingen in het Europese heidendom, de Scandinavische, Angelsaksische en continentale heidenen hadden allen hun eigen plaatsen, heilige bomen, en rotsen waar rituelen werden opgevoerd, en die nu weer in trek zijn. Ik bezocht Wodanseiken en grafheuvels op de Veluwe, oerbossen, Externsteine, een Mithrasheiligdom bij oude Romeinse forten langs de Limes, de Duitse Hadrian's Wall en natuurlijk de obligate prechristelijke mustvisits als Stonehenge en Glastonbury Tor.

Ook legde ik contact met zogenaamde neopaganisten, die niet van de New Age zijn maar Nordisch Heiden, oftewel Asatru: mensen die de draad van Wodan en Holle weer oppakken en die plaatsen met voorchristelijke betekenis bezoeken voor rituelen. Ze hebben een eigen scene, die je vooral tegenkomt op Middeleeuwse markten en festivals, houden ook vaak van Metal, folkmuziek en Tolkien.

Afsluitende kers op de heidense taart was mijn bezoek aan een Duitse magier met Groningse tongval, die op basis van voorchristelijke bronnen zijn heidendom weer substantie wil geven met het Duitse heidense genootschap Eldaring.

Dat zoeken naar bronnen is een lastige klus. Want afgezien van de geschriften van Tacitus in zijn eerste-eeuwse 'Germania', en de sprookjes van de gebroeders Grimm uit de 19de eeuw zijn Wodan, Holle en Freia nooit op schrift komen staan. Toch hebben ze altijd gesluimerd in onze Europese natuur, in volksverhalen die de gebroeders Grimm verzamelden. Volgens toegewijde heidenen kun je de goden ook ontwaren op speciale plaatsen in de natuur.

Voor de sceptici, waaronder ik zelf helpt het om een moderne analogie te gebruiken: als je een goede foto wilt maken die de sfeer raakt, moet je je openstellen. Zolang je loopt te knippen omdat je beslist een foto wilt hebben, krijg je enkel nietszeggende kiekjes. Pas als je je antennes aanzet, je open stelt en handen ophoudt komt er ruimte voor 'inspiratie': dat betekent letterlijk 'inblazen'. Vandaar dat de kwaliteit van onderstaande beelden wisselend is, de ene plaats 'raakt'je meer dan de andere. En wie kan mij vertellen hoe dat komt?

 













1. De Externsteine, ooit ook geschilderd door romanticus Caspar David Friedrich. In de romantiek kwam weer aandacht voor wilde natuur en woeste voorouders, waaronder ook het heidendom. Vlakbij staat ook 'Hermans Denkmal'een gedenkteken voor Arminius die de Romeinen versloeg in het Teutoburgerwald en zo Noord Duitsland Romeinvrij hield. Het gedenkteken werd later ook door onfrisse types als nationalistisch symbool gebruikt. Simon Schama schrijft er over in Landscape and Memory, over hoe de Arminiuslegende en het Woud de Germaanse volksidentiteit vormden.
2. De Limes, de Duitse Hadrians Wall werd in 2005 tot Unesco Werelderfgoed verklaard. Het is een uitstulping die boven Frankfurt de Rijn met de Donau verbindt. De linie werd in 260 alweer opgegeven door de Romeinen, toe ze door woeste Germanen onder de voet werden gelopen. Dit Romeinse fort Saalburg heeft gothische trekjes: het is namelijk i 1910 op bevel van Keizer Wilhelm herbouwd op de oorspronkelijke ruine. Experimentele archeologie noemt men dat.
3. Voor het Saalburgfort vind je restanten van het Mithrasheiligdom, waar moderne heidenen nog komen voor riten. Mithras was een Romeinse god, alleen voor mannen toegankelijk. Beoefenaars van de Mithrascultus moesten- vergelijkbaar met de vrijmetselaars- allerlei graden doorlopen met beproevingen. De eerste graad was de raaf, de hoogste de 'patriarch'.
4. Het woud van de Hohe Taunus bij de Limes met een Germaans bergdorp, woud speelt een grote rol in de Germaanse mythologie. Bij iedere boom een bosgeest, dat werk
5. Nee, dit is geen sterke foto van de Friederikeneiche, die vindt je bij de foto's van Urwald Hasbruch. Maar je ziet van deze 1200 jaar oude eik zo wel de rimpels. Hij is nog door een heiden geplant, voor het Christendom in Noord Duitsland kwam
6. Het boze oog waakt over een Veluwse grafheuvel
7. De 'Wodanseiken'van de Veluwe zijn romantische artefacten. De romantische schilder Gerardus Bilders gaf enkele oude eiken bij Wolfheze deze naam in 1860 en ze staan er nog steeds. Veel interesse in de oude germanen ontstond in de golf van de Romantiek
7. Somerset met magische lichtval, hier houden de Angelsaksische heidenen huis. Hier komen overigens meest Wicca-types, die uitgaan van één uiteindelijke moedergodin waar andere goden een representant zijn. Terwijl de echte Nordische heidenen gezworen polytheist zijn. Alle goden bestaan apart
8. Glastonbury Tor, in New Age Hoofdstad Glastonbury waar ik al over schreef voor Trouw
9. Het obligate Stonehenge, met zicht op Amerikaanse damesbillen en mobiele telefoons. Om maar even aan te geven dat je in de moderne tijd vooral je verbeelding nodig hebt om nog iets van Wodan en Odin te ontdekken