Heidense heiligdommen met een fout randje



Heilige eik in Hudewald


25-06-2011

Het heidense erfgoed op Germaanse bodem kent vele ‘heilige’ plaatsen, die een bezoekje waard zijn. Zoals Externsteine, Urwalder en de Duitse versie van Hadrian’s Wall, de Limes waar moderne heidenen contact zoeken met Holle en Wodan. Als de goden niet thuis geven, zijn er heidense zomerfestivals die het voorchristelijke verleden tot leven wekken.

Voorchristelijk erfgoed als Stonehenge roept associaties op met dansende hippies bij Midzomernacht. Maar aan heilige plaatsen van Germaanse mythologie blijft altijd een duister randje kleven. Dat komt door de aantrekkingskracht, die voorchristelijke symboliek in de 19de eeuw had op Duitse Romantici. Die beïnvloedden weer de Nazi’s. Zij zagen in de heidense Wodancultus een manier om christendom als religie te vervangen.

Adolf Hitler zwijmelde bijvoorbeeld bij schilderijen met Germaanse symboliek als van Frans von Stuck, zoals zijn ‘Wilde Jagd’. In de wilde jacht uit Germaanse mythologie jaagt Wodan langs op zijn paard met Vrouw Holle met de doden richting dodenrijk Mittgard. En wee de gene die hem tegenkomt .

Het Germaanse heidendom, de ‘Asatru’ heeft ongeveer 20.000 praktiserende aanhangers, die individueel of in verenigingsverband blijven worstelen met het duistere randje. De Duitse Asatruvereniging Eldaring verzekert op haar site dat ze ‘niets met bruine hemden te maken willen hebben’. Zij bezoeken gewoon plaatsen in de natuur met voorchristelijke betekenis als de Externsteine, om contact te leggen met de goden en geesten van eigen bodem.

 

De speurtocht naar Heidense plaatsen en moderne heidenen begint bij de Externsteine, bij Detmold in het Teutoburgerwald. De beroemde romantische schilder Caspar David Friedrich, voorloper van de natuurfotografen, verwerkte de Externsteine in 1812 al in een woest natuurschilderij. Later trokken de Externsteine vooral fout volk. In de jaren ’30 vorige eeuw was de Nazi-occultist Heinrich Himmler beheerder van de Externsteine.

Nu zijn het gewoon weer 40 meter hoge rotsen in een vijver, overladen met toeristen. Met daar binnen ingehakt een kapel en een 12de eeuwse christelijke gravure. Missionaire monniken wezen het heidendom hier op haar plaats. Zij maakten in de rotswand een beeltenis van de heilige eik‘Irminsul’. In de gravure die de monniken maakten, buigt die heilige eik voor het kruis van Jezus. Met een eik kom je niet in de hemel, zo was de christelijke boodschap die zij uitdroegen.

Vlakbij ligt een al even beladen verwijzing naar het Germaanse verleden: het Hermanns Denkmal. Het 50 meter hoge standbeeld uit de negentiende eeuw verbeeldt de Germaan Arminius. Deze veldheer lokte Romeinse legioenen in het jaar 9 in een hinderlaag in het woud, en hakte ze in de pan. Arminius ging in de Duitse romantiek na 1800 een eigen leven leiden. Hij werd ‘Hermann’, de model-Germaan, die toonde dat er vóór de Romeinen al een moedig ‘Herrenvolk’ leefde in Duitsland.

 

Schriftelijke bronnen over de Wodanvererende Germanen zijn zeldzaam, omdat het Herrenvolk analfabeet was. Vrijwel alle serieuze informatie over Germanen komt van de Romeinse schrijver Tacitus in zijn ‘Germania’uit het jaar 96. Wat we verder weten over heilige plaatsen is in de golf van Duitse romantiek in de negentiende eeuw verzameld dankzij de gebroeders Grimm in hun werk ‘Deutsche Mythologie’. Hun erfenis, bekend van de sprookjes ligt opgeslagen op 80 kilometer rijden van Hermanns Denkmall in het hyperromantische Doornroosjeslot ‘Sababurg’.

De Grimmbroeders verzamelden alle volksverhalen van geisoleerd levende boeren. In mondelinge overlevering hadden‘Vrouw Holle’en andere Germaanse mythologie vele eeuwen christendom overleefd, zo dachten zij. Holle is een Germaanse godin, maar bij sprookjeslezers bekend als het vrouwtje dat sneeuw liet vallen door de kussens te schudden. De gebroeders Grimm waren ook de eerste onderzoekers die uit plaatsnamen de voorchristelijke betekenis probeerden te herleiden. ‘Holstein’ zou dan bijvoorbeeld een rots zijn waar Vrouw Holle werd vereerd.

 

Moderne heidenen hebben nog steeds een zwak voor Holle als godin, zij vereren haar zelfs. Dat blijkt bij een bezoek aan een lid van Eldaring, die zijn rituelen opvoert bij een replica van het Romeinse fort Saalburg aan de Limes. Hier liggen de restanten van een andere voorchristelike cultus, Mithras.

De Limes is de Duitse variant van de Hadrian’s Wall aan de Schotse grens, met de zelfde functie. Het vormt een ruim 500 kilometer lang restant van een muur van Rijn tot Donau. Deze moest vanaf het jaar 165 de invallen van Germanen in het Romeinse rijk keren, zoals Hadrian’s Wall woeste Kelten uit Schotland tegenhield. De restanten van de Limes werden in 2005 Unesco werelderfgoed.

De heiden publiceert onder de naam ‘Gardenstone’ boeken over zijn onderzoek naar voorchristelijk Europa. Zoals over de gelijkenis tussen de Romeinse god Mercurius en Wodan. ‘Het betekent niet beslist dat we plaatsen als Saalburg als heilig beschouwen’, stelt Gardenstone desgevraagd. ‘Van de meeste locaties bestaat te weinig informatie van het heidense verleden om daarover uitspraken te doen. We kiezen meestal plaatsen uit die een duidelijke voorchristelijke betekenis hebben, of die een speciaal gevoel oproepen. Modern Heidendom is verder sterk individueel, ieder kiest eigen goden. Ik zelf vind Holle als godin erg aantrekkelijk.’

Gardenstone doet historisch-wetenschappelijk onderzoek om meer over zijn goden te leren. Hij gelooft tegelijk in de aanwezigheid van Germaanse goden en geesten in de lokale natuur. ‘Religie gaat over fundamenteel onbewijsbare zaken, het is een gevoelskwestie’, erkent hij. ‘Je kunt het zo zien: Waarom gaan bij de één bij de Externsteine de nekharen recht overeind staan terwijl jij niets voelt? Ik dicht dat toe aan een religieuze aanwezigheid op die plek. Mijn bewijs voor het bestaan van die goden, is dat ik me beter voel door contact te leggen met die aanwezigheid, en meer bereik.’

 

De meeste heidenen zijn sterk georiënteerd op de natuur van eigen Heimat. Zoals wouden die in de mythologie een grote rol spelen. Een ontmoeting met Germaanse goden in komt hier vooral op je verbeeldingskracht aan. Als natuurliefhebber kun je een glimp van Holle en Wodan opvangen in één van de zogenaamde Urwalder die Duitsland rijk is: kleine snippertjes eeuwenoud Germaans woud vol heilige eiken, zoals het Reinhardswald bij sprookjeskaseel Sababurg.

Of Urwald Hasbruch bij Oldenburg, waar de 1200 jaar oude Friederikeneiche nog door een echte heiden geplant kan zijn. Hasbruch fungeert als ‘Friedwald’, waar de as van doden bij bomen ligt verstrooid. Maar waar zijn de goden? Misschien moet je die wezens toch symbolisch zien, als een gevoel dat je gewaarwordt in de natuur. Om een goede foto te kunnen maken van dit Germaans oerwoud, moet je eerst de camera neerleggen, zitten en eerbiedig luisteren. Dan hoor je de vogels zingen, neem je de sfeer op. Plotseling zie je ‘het’, de inspiratie komt. Je drukt af, en kan met een heidense glimlach het bos verlaten. Even liet Frau Holle zich zien.

 

 

 

Info: ///

Heidense festivalseizoen brandt los

 

Voor de gemiddelde toerist is het occulte Germaanse een brug te ver. Toegankelijker zijn de vele festivals met Germaanse en Keltische muziek, Middeleeuwse ‘fantasy’-spektakels met riddergevechten, boogschutters die een voorchristelijke sfeer oproepen. ‘s Werelds grootste rondreizende Middeleeuwse cultuurspektakel ‘Spectaculum’ vindt in Duitsland plaats, verdeeld over twintig kasteellocaties en data.

www.spectaculum.de

In Nederland in de Keukenhof vindt vanaf 4 augustus Castlefest plaats, met veel ‘heidense’ bands als Omnia en Faun. Maar ook het Duister Middeleeuwse orkest Corvus Corax (Latijnse naam voor Raaf, het totemdier van Odin)

www.castlefest.com

Heidense muziek van Faun en Omnia, maar ook Middeleeuwse attributen zijn bij deze webwinkel te krijgen

www.mittgard.de

De heidense vereniging Eldaring heeft een eigen website en chatpagina

www.eldaring.de

Hermans Denkmall heeft een eigen site

www.hermannsdenkmal.de

Zeer de moeite waard zijn de restanten van Romeinse forten langs de Limes, de Duitse Hadrians Wall in de donkere wouden van de Hohe Taunus.

www.saalburgmuseum.de

www.welterbe-limes-rlp.de

Doornroosjekasteel met eeuwenoud ‘Urwald’

www.sababurg.de

Urwald Hasbruch

www.hasbruch.de

met sfeervolle overnachting bij kloosterruïne in het Saksische Hude

www.klosterschaenke-hude.de

En eigen Keltisch-Saksisch festival

www.celticdays.de